28/19

Profesor Jerzy Andrzej Chmurzyński 1929-2019

Ze smutkiem zawiadamiamy, że w dniu 1 lipca 2019 odszedł od nas na zawsze prof. dr hab. Jerzy Andrzej Chmurzyński, etolog i filozof, ojciec polskiej etologii.

Prof. Chmurzyński prawie całe swoje życie zawodowe związał z Instytutem Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie. Uważał się za ucznia dwóch wybitnych uczonych: profesora Jana Bohdana Dembowskiego z Zakładu Biologii Instytutu Nenckiego oraz profesora Romana Józefa Wojtusiaka z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Jego ciekawość świata była nienasycona. Był entomologiem i etologiem rozkochanym zwłaszcza w badaniach terenowych. Ulubionym obiektem jego badań była samotna żądłówka wardzanka, Bembix rostrata; o badaniach tych pięknie opowiada m. in. film dokumentalny z r. 1957 „Jest taka osa”. Był też jednym ze światowych pionierów poszukiwania biologicznych korzeni wrażliwości estetycznej. Analizował też inne podobieństwa i różnice pomiędzy człowiekiem i zwierzętami i zajmował się etycznymi aspektami prowadzenia badań behawioralnych. W licznych artykułach z pogranicza biologii i filozofii poruszał, między innymi, kwestię dichotomii Dobro-Zło, Prawda-Fałsz i Piękno-Brzydota, a także rozważał kwestię czasu w procesach biologicznych i w kulturze. Niektóre aspekty twórczości J. A. Chmurzyńskiego z pogranicza etologii i filozofii stały się przedmiotem doktoratu z filozofii zatytułowanego „Etologiczne aspekty kształtowania wartości w ujęciu Jerzego Chmurzyńskiego” (ks. Tomasz Perz, 2016).

Prof. Chmurzyński przez wiele lat działał w Radzie Naukowej Instytutu Nenckiego PAN (był przez szereg lat jej sekretarzem, a także wiceprzewodniczącym) oraz w Radzie Naukowej Instytutu Zoologii PAN. Był też wieloletnim członkiem Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN i Komitetu Zoologii PAN, a także wiceprzewodniczącym Multidyscyplinarnego Zespołu Uniwersytetu Warszawskiego i Państwowego Muzeum Archeologicznego do badań nad Osobliwością Gatunkową Człowieka.

Prof. Chmurzyński był wspaniałym wykładowcą akademickim i współautorem słynnego, wciąż jeszcze będącego w użyciu akademickiego podręcznika nauk behawioralnych, na którym wychowały się już całe pokolenia studentów i miłośników tych nauk [B. Sadowski i J. A. Chmurzyński (1989) Biologiczne mechanizmy zachowania, PWN Warszawa]. Był erudytą chętnie dzielącym się swoją encyklopedyczną wiedzą na temat etologii i wielu innych zagadnień. Przez wiele lat tworzył niezwykły, wyczerpujący „Słownik encyklopedyczny biologii zachowania się i pojęć pokrewnych”, dostępny na serwerze Instytutu Nenckiego. Brał też udział w licznych audycjach radiowych i telewizyjnych.

Jeszcze w młodości prof. Chmurzyński zainicjował powstanie kultowych seminariów etologicznych, które odbywają się w Instytucie Nenckiego już od 1966 r., a więc już od ponad pół wieku. Był też jednym z inicjatorów powstania i pierwszym Prezesem Polskiego Towarzystwa Etologicznego (PTEtol.). Był też przedstawicielem Polski w Międzynarodowym Komitecie Etologicznym (1975-1985), a następnie przedstawicielem krajów Europy Wschodniej (bez ZSRR) w Międzynarodowej Radzie Etologicznej (1985-1989).

Pasje prof. Chmurzyńskiego nie ograniczały się do jego działalności naukowej. Kochał muzykę klasyczną, sam komponował i grał na pianinie. Malował też farbami olejnymi piękne pejzaże. Fascynowała go astronomia, lubił też starszą literaturę S-F i wycieczki rowerowe, a w młodości żeglarstwo. Przede wszystkim zaś był wyjątkowo ciepłym, bezinteresownym człowiekiem, życzliwym ludziom,  powszechnie lubianym i kochanym. Będzie dla nas nadal autorytetem i przewodnikiem, a jego zasługi dla rozwoju polskiej etologii i innych nauk behawioralnych pozostaną w naszej wdzięcznej pamięci.

Uroczystości żałobne Profesora Jerzego Andrzeja Chmurzyńskiego odbędą się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Stare Powązki)  w dniu 10 lipca 2019. Nabożeństwo żałobne w kościele pod wezwaniem Św. Karola Boromeusza (ul. Powązkowska 14) rozpocznie się o godz. 11.00, a po jego zakończeniu nastąpi odprowadzenie Zmarłego do grobu rodzinnego na miejscowym cmentarzu.

Ewa J. Godzińska
Uczennica Profesora Chmurzyńskiego

Zdjecie: Stanisław Ciok, opublikowane za zgodą Redakcji czasopisma „Kosmos”

Patent dla zespołu Prof. Bożeny Kamińskiej-Kaczmarek

6 czerwca 2019 r. Europejski Urząd Patentowy przyznał patent na wynalazek pt “Compositions and methods for treating glioma” (nr 2780363).

Przedmiotem wynalazku jest stworzenie innowacyjnej metody wykorzystującej syntetyczne, krótkie peptydy blokujące oddziaływania pomiędzy komórkami nowotworowymi a mikrośrodowiskiem do terapii glejaków. Komórki glejaka produkują cząsteczki, które zmieniają zachowanie komórek mikrośrodowiska na pronowotworowe, wspierające wzrost guza. Zaprojektowane peptydy blokują aktywność białek produkowanych przez komórki nowotworowe: czynnika wzrostu kolonii makrofagów i granulocytów (GM-CSF) oraz białek działających przez receptory integrynowe poprzez motyw aminokwasowy RGD. Podanie peptydów interferujących prowadzi do zahamowania inwazyjności i wzrostu glejaka.

Twórcami wynalazku są naukowcy z Instytutu Nenckiego: prof. Bożena Kamińska, dr Małgorzata Sielska, dr Paweł Wiśniewski, mgr Katarzyna Poleszak, mgr Maria Pasierbinska  i dr Aleksandra Ellert-Miklaszewska z Pracowni Neurobiologii Molekularnej, a jego właścicielem jest firma Glia Sp. z o.o. wraz z którą realizowany był grant. Wynalazek ten objęty jest również ochroną patentową w Stanach Zjednoczonych oraz Japonii (US 9453050 B2 oraz JP6426001), w Kanadzie i Izraelu rozpatrywane są zgłoszenia patentowe.

Granty i stypendia

Szanowni Państwo,

W załączeniu i poniżej przesyłam informację o aktualnych grantach i konkursach.

NCN – konkurs ALPHORN na polsko-szwajcarskie projekty badawcze: https://ncn.gov.pl/aktualnosci/2019-07-01-ogloszenie-konkursu-alphorn

NCN – konkurs GRIEG na polsko-norweskie projekty badawcze, finansowany z funduszy norweskich na lata 2014 – 2021, w którym można składać wnioski we wszystkich panelach dziedzinowych NCN https://www.ncn.gov.pl/ogloszenia/konkursy/grieg?language=en

NCN –  konkurs IdeaLab „Postępowanie w obliczu zagrożeń” na przełomowe, interdyscyplinarne projekty badawcze dotyczące wyzwań stojących przed społeczeństwem europejskim dzisiaj i w przyszłości: https://ncn.gov.pl/ogloszenia/konkursy/idealab?language=en

Ania Sadlik

Aktualne oferty grantów i stypendiów dla doktorantów i pracowników nauki LIPIEC 2019